Te Kotahi Rau e Rima Tekau Tau o Te Kiingitanga
The Sesquicentennial of the Kiingitanga
1858 - 2008
HE KUPU WHAKATAKI
Ehake i te mea noo roto i te waa tonu nei ngaa koorero i ara ake; engari koia ngeenei ko ngaa koorero i whakatakoto ake i te tau 1958, i te waa i whakanuia ai Te Kotahi Rau Tau o te Kiingitanga.
I te Rau Tau he nui ngaa hui hei kohikohi i ngaa koorero moo te waa i whiriwhiri ai a Pootatau Te Wherowhero hei Kiingi tuatahi.
Ahakoa te pai me te maarama o ngaa koorero e whai ake nei, araa anoo ngeetehi whakamaarama kaaore i mau ki roto i ngaa whaarangi e whai ake nei.
Teeraa pea ka taea e teetehi te kohi i ngaa koorero a ngaa puu koorero o te waa nei, aa, ka hono kia noho kotahi te Maapuna Whakaaro e paa ana ki te tuunga o Pootatau hei Kiingi.
Heoi, he mea tahuri ngaa koorero o Te Rau Tau ki te tautuhinga o te waa nei, me te mea whakapaakehaa kia maarama ai te katoa o te hunga paanui ki ngaa piki me ngaa heke o ngaa tuupuna.
Moo te Kaupapa o Te Kotahi rau e Rima Tekau Tau o te Kiingitanga he mea okeoke i te ahi kia mura mai anoo i roto i ngaa kupu e raarangi ake nei.
Naa te matamata o te kaaheru ngaa Kiingi i tuku ki te koopu o te whenua,
Maa te matamata o te aarero ngaa raatou koorero e puaawai mai anoo
Waiho mai ngaa koorero kia puea ake i roto i te tangata, i roto i te iwi.
Paimaarire.
TE KIINGITANGA
He koorero teenei i tuhia hei taonga moo te raa i huri ai Te Kotahi Rau Tau o te Kiingitanga, hei tuku atu ki ngaa uri o ngaa Rangatira naa raatou nei i whakairo mai toona kaupapa.
Kei te taupatupatu ngaa koorero o ngaa pukapuka tawhito a ngaa kaumaatua o Tainui ki te ritenga o ngaa tau i tuu ai ngaa hui waihanga o te Kiingitanga i roto o Waikato. E rua ngaa tau i whakahuatia ai te whakawahinga a Wiremu Tamihana i a Pootatau Te Wherowhero hei kiingi, ko te 1858, ko te 1859. Peeraa anoo te tau i mate ai a Pootatau, ki eetehi noo te 1860, ki eetehi noo te 1861.
Moo te waahi ki te whakawahinga, naa te Ruunanga nui o Te Kiingi i whiriwhiri taua take, ka mutu ka whiua ki te iwi, ka aata tatuu me waiho Te Raa Whakamaharatanga moo te 2 o ngaa raa o Mei 1858. I peenei ai he maha kee ngaa pukapuka tawhito me ngaa Kawenata o ngaa Kiingi o muri mai i a Pootatau i whakahua i te 2 o Mei 1858; he raa i koorerotia ai ngaa kupu o Te Paipera ki runga i a Pootatau.
I tua atu i teenei taupatupatu moo te tau, ka nui te kotahi o ngaa whakamaarama moo te take mai o te Kiingitanga, te whiunga ki ngaa Rangatira o te Motu, te huanga o ngaa Poutangata me oona Pouwhenua i herea ai ki raro i te mana o Pootatau Te Wherowhero hei Kiingi Maaori.
He maha tonu ngaa pukapuka i tuhia e te Paakehaa, he whakakaupapa i ngaa koorero whakatuu Kiingi, aa, e kitea ana hoki eetehi whakamaarama o ngaa hui Maaori moo teenei take i roto i ngaa Niupepa Paakehaa o aua waa. Ko te tuhi a te Paakehaa noo te 2 o Hune 1858 te whakawahinga o Pootatau. Ka peka kee ai i taa te pukapuka Maaori. Heoi i tatuu te koorero a te Ruunanga nui o te Kiingi me waiho anoo i taa ngaa pukapuka Maaori, i te mea kaaore ngaa Paakehaa i rongo i ngaa hui katoa i tuu ai ki Waikato moo te whakahaere take Kiingi.
Ko te hunga teenei i tuku mai i ngaa koorero moo teenei kaupapa: Tame Reweti, Karena Tamaki, Te Hurinui, Tuti Wetere, Hau Tanawhea, Roi Moke, Te Ako Pihama, Tuawhio Porima, Paahi Moke, Whati Tamati, Te Kohinga, Tuarua Te Tomo, Ngapaka Kukutai, Tiaki Hira, Whare Heta, Heemi Rihimona, Hori Parete, Piri Poutapu, Tame Tangitu, Te Hiima, Tame Roore, Rangitaua Tapara, Matire Moke, Tame Pihama, Hipirini Te Kata.
Click Here